Polskie „przepraszam” ma kilka zadań: pomaga przecisnąć się w tłumie, zaczepić nieznajomego i przeprosić za coś poważniejszego. Po francusku do każdej z tych sytuacji pasuje inny zwrot, dlatego zdarza się, że ktoś w metrze mówi merci, gdy chce przejść, albo rzuca krótkie pardon urzędnikowi, którego chce o coś zapytać. W tym wpisie wyjaśniam, kiedy używać pardon, excusez-moi i je suis désolé oraz czym różni się od nich s’il vous plaît.
Pardon: krótkie przeprosiny w tłumie
Pardon („przepraszam”) to lekkie, odruchowe słowo. Używasz go, gdy się potkniesz, przeciskasz przez tłum albo przypadkiem zahaczysz kogoś ramieniem. Mówisz Pardon ! i idziesz dalej, bez tłumaczenia się. We Francji to po prostu uprzejmy odruch, a nie przyznanie się do winy.
Czasem usłyszysz też nieco pełniejszą wersję: pardon, excusez-moi („przepraszam, przepraszam pana/panią”). Znaczy to mniej więcej tyle co „przepraszam, chcę przejść” albo „przepraszam za ten drobiazg”.
Excusez-moi: gdy chcesz kogoś zaczepić i o coś zapytać
Excusez-moi to forma grzecznościowa, na vous („przepraszam pana/panią”), a excuse-moi to forma na „ty”. Tym zwrotem zaczynasz pytanie do nieznajomego, na przykład o drogę, o peron albo o to, czy miejsce jest wolne:
Excusez-moi, où est la correspondance pour la ligne 4 ? („Przepraszam, gdzie jest przesiadka na linię 4?”)
Pod tym względem excusez-moi przypomina włoskie scusi („przepraszam pana/panią”) bardziej niż samo pardon. Różnica jest taka, że pardon mówisz w przelocie, a excusez-moi sprawia, że ktoś się zatrzymuje i Cię słucha.
S’il vous plaît to prośba, a nie przeprosiny
W sklepie s’il vous plaît („proszę”) dodajesz do prośby. W tłumie czasem słyszę je w znaczeniu „proszę mnie przepuścić”, ale nie zastępuje ono pardon, gdy się o kogoś potkniesz. Nie wyraża też żalu, gdy naprawdę kogoś zawiedziesz. Wtedy lepiej powiedzieć je suis désolé („przykro mi”, gdy mówi mężczyzna) albo je suis désolée (gdy mówi kobieta). Obie formy wymawia się tak samo.
| Sytuacja | Co powiedzieć | Czego unikać |
|---|---|---|
| Chcesz przejść w metrze | Pardon („przepraszam”) | Je suis désolé(e), bo to za mocne |
| Pytasz nieznajomego o drogę | Excusez-moi („przepraszam pana/panią”) | De rien, bo to odpowiedź na podziękowanie |
| Zamawiasz bagietkę | S’il vous plaît („proszę”) | Pardon, bo to nie jest prośba |
| Spóźniasz się na spotkanie | Je suis désolé(e) („przykro mi”) albo Excusez-moi pour le retard („przepraszam za spóźnienie”) | Samo pardon, bo zwykle brzmi zbyt lekko |
| Lekko kogoś potrącasz | Pardon albo Excusez-moi | Merci, bo to znaczy „dziękuję” |
Je suis désolé: kiedy naprawdę jest Ci przykro
Je suis désolé znaczy „przykro mi”. Pasuje do sytuacji, w których rzeczywiście masz czego żałować: gdy odwołujesz kolację, przekazujesz komuś złą wiadomość albo mocno się spóźniasz. Nie ma sensu używać go za każdym razem, gdy chcesz tylko przejść, bo wtedy brzmi przesadnie. Z drugiej strony przy poważniejszej sprawie samo pardon może zabrzmieć zbyt lekko.
Pytania, które słyszę najczęściej
Czy pardon jest niegrzeczne w sklepie?
Nie jest niegrzeczne, ale jako jedyne słowo na powitanie sprzedawcy wypada słabo. Lepiej zacząć od bonjour („dzień dobry”), a prośbę zakończyć s’il vous plaît. Jeśli natomiast potkniesz się przy ladzie albo kogoś zahaczysz, pardon jest jak najbardziej na miejscu.
Excusez-moi czy pardon, gdy pytam o drogę?
Wybieram excusez-moi, bo chcę, żeby ktoś się zatrzymał i mnie wysłuchał, a nie tylko przepuścił.
Czy muszę mówić je suis désolé za każdym razem?
Nie. W tłumie wystarczy pardon, a je suis désolé(e) warto zostawić na sytuacje, w których naprawdę jest Ci przykro.
Na zajęciach ćwiczymy te zwroty w krótkich scenkach, podobnie jak włoskie scusa („przepraszam”, na „ty”), scusi („przepraszam pana/panią”) i permesso („przepraszam, czy mogę przejść”), bo w prawdziwej sytuacji liczy się odruch, a nie wyuczona formułka. Jeśli chcesz swobodnie radzić sobie w takich sytuacjach po francusku, zajrzyj na stronę kurs francuskiego Białystok. Jeśli wolisz włoski, informacje znajdziesz na stronie kurs włoskiego Białystok. Ceny są w zakładce cennik kursów językowych Białystok, a pozostałe informacje o szkole na stronie invezia.pl.
