Po polsku „przepraszam” załatwia trzy różne rzeczy: wchodzisz między ludzi, potrącasz kogoś i żałujesz, że spóźniłeś się na kolację. Po włosku te sytuacje nie biorą tego samego słowa. Widzę, jak ktoś mówi scusa do starszej pani za ladą i od razu czuć zgrzyt. Albo mówi mi dispiace w autobusie, gdy chce tylko przejść. Ten wpis rozdziela scusa, scusi, permesso i mi dispiace.
Scusa i scusi. Różnica jest w osobie, nie w winie
Scusa jest na „ty”. Scusi jest na „Lei”, czyli grzecznie. Oba mogą znaczyć „przepraszam” i „przepraszam, że przeszkadzam”. Wybór zależy od tego, do kogo mówisz, nie od tego, jak bardzo zawiniłeś.
- Scusa - do kolegi, do kogoś w Twoim wieku, do osoby, z którą jesteś na „ty”.
- Scusi - do nieznajomego, do kelnera, do osoby starszej, w sklepie, na dworcu.
Przykłady, które warto powtórzyć na głos:
- Scusi, dov’è la stazione? - Przepraszam, gdzie jest dworzec?
- Scusa, puoi ripetere? - Przepraszam, możesz powtórzyć?
- Scusi, ho sbagliato. - Przepraszam, pomyliłem się.
W liczbie mnogiej usłyszysz scusate, gdy mówisz do więcej niż jednej osoby na „wy”.
Permesso. To nie jest przepraszam za winę
Permesso znaczy: pozwólcie, że przejdę. Używasz go w autobusie, w wąskim przejściu, między stolikami, gdy wchodzisz do domu, w którym już ktoś jest. To prośba o przestrzeń, nie spowiedź.
W windzie albo w tramwaju mówisz permesso i ludzie się przesuwają. Jeśli powiesz tylko scusi, też Cię zrozumieją, ale permesso jest tu celniejsze. Często idą w parze: Scusi, permesso.
Gdy wchodzisz do czyjegoś domu, permesso działa jak nasze „czy mogę wejść”. Krótko. Bez wielkiej ceremonii.
Mi dispiace. Tu jest prawdziwy żal
Mi dispiace zostawiam na sytuacje, w których coś się nie udało albo kogoś zawiodłeś. Spóźnienie na spotkanie. Odwołana kolacja. Zła wiadomość. To bliższe „przykro mi” niż „przepraszam, że wchodzę”.
- Mi dispiace, sono in ritardo. - Przykro mi, spóźniłem się.
- Mi dispiace, non posso venire. - Przykro mi, nie mogę przyjść.
- Mi dispiace per ieri. - Przykro mi przez wczoraj.
Nie wkładaj mi dispiace w każde potrącenie na ulicy. Wystarczy scusi. Z kolei przy poważniejszej sprawie samo scusa bywa za lekkie.
Kiedy którego użyć. Tabela na wyjazd
| Sytuacja | Weź to | Zostaw to |
|---|---|---|
| Chcesz przejść w autobusie | Permesso / Scusi, permesso | Mi dispiace |
| Pytasz nieznajomego o drogę | Scusi | Scusa (za luźne) |
| Prosisz kolegę o powtórzenie | Scusa | Scusi (za sztywne) |
| Potrąciłeś kogoś w sklepie | Scusi | Permesso |
| Odwołujesz spotkanie | Mi dispiace | Permesso |
| Wchodzisz do domu gospodarza | Permesso | Mi dispiace |
Scusa jako „słuchaj”, nie tylko jako przepraszam
W luźnej rozmowie scusa otwiera temat, tak jak nasze „słuchaj” albo „wiesz co”. Scusa, ma io non capisco znaczy: słuchaj, ale ja nie rozumiem. To nie jest wielkie poczucie winy. To chwytanie uwagi. Ton i gest mówią, czy ktoś naprawdę przeprasza, czy tylko wchodzi w zdanie.
Dlatego nie tłumaczę scusa zawsze jako „przepraszam”. Tłumaczę je jako: chcę wejść w Twoją przestrzeń albo w Twoją uwagę. Czasem z żalem. Czasem bez.
Czego nie mylić z „przepraszam, nie mówię po włosku”
Jeśli nie nadążasz za rozmową, nie musisz sypać przeprosinami. Wystarczy: Scusi, non parlo bene l’italiano. Albo: Può parlare più lentamente, per favore? To grzeczne i konkretne. Długie „oh sorry sorry sorry” po angielsku zamyka rozmowę. Krótkie scusi i prośba o wolniejsze tempo ją otwiera.
Pytania, które słyszę najczęściej
Czym różni się scusa od scusi?
Osobą, nie wielkością winy. Scusa jest na „ty”. Scusi jest grzeczne, do nieznajomego i do obsługi.
Kiedy mówić permesso, a nie scusi?
Gdy chcesz przejść albo wejść. Permesso prosi o przestrzeń. Scusi otwiera uwagę albo przeprasza za potknięcie.
Czy mi dispiace pasuje w autobusie?
Raczej nie. W przejściu bierz permesso. Mi dispiace zostaw na żal: spóźnienie, odwołane spotkanie, złą wiadomość.
Na zajęciach odgrywamy te trzy drzwi: przejść, zagadać, naprawdę przeprosić. Kiedy ciało wie, które słowo pasuje, głowa przestaje panikować w tramwaju. Jeśli chcesz to przećwiczyć na głos, zobacz kurs włoskiego Białystok. Przy francuskim analogiczny zestaw to pardon, excusez-moi i s’il vous plaît, i wtedy wchodzi kurs francuskiego Białystok. Aktualne ceny są w cennik kursów językowych Białystok. Strona szkoły: invezia.pl.
